پنجشنبه 30 شهريور 1300 / 22 سپتامبر 1921 / 19 محرم 1340 * ورود وليعهد ايران به پاريس محمد حسن ميرزا 1 وليعهد ايران به همراه شاهزاده يمين الدوله و گروه همراه امروز به پاريس وارد شدند . 2 [ تصوير ] محمد حسن ميرزا ( وليعهد )

--> ( 1 ) . محمد حسن ميرزا آخرين وليعهد سلسله قاجاريه و سومين فرزند ذكور محمد على شاه در 1279 در تبريز متولد شد . مادرش ملكه جهان دختر كامران ميرزا نايب السلطنه بود . محمد حسن ميرزا در 1285 به اتفاق پدرش به تهران آمد و از همان زمان تحصيلات خود را نزد معلمين خصوصى آغاز كرد . در تيرماه سال 1293 احمد شاه براى سلطنت به سن قانونى رسيد و پس از تاجگذارى امور را به دست گرفت و طى فرمانى ، محمد حسن ميرزا وليعهد چهارده ساله را به فرمانروايى آذربايجان تعيين نمود و قرار شد طبق سنت در آذربايجان اقامت كند ولى جنگ بين الملل اول و اشغال آذربايجان توسط نيروهاى عثمانى و روسيه مانع از اين اقدام شد . و تا سال 1299 گاهى در آذربايجان و زمانى را در تهران مىگذرانيد . از بامداد روز نهم آبان 1304 كه قرار بود در آن‌روز طرح انقراض سلسله قاجاريه و سلطنت رضا خان به پادشاهى به تصويب برسد ، كاخ گلستان تحت كنترل نيروهاى نظامى قرار گرفت . در حوالى ظهر كه طرح نمايندگان مورد تصويب قرار گرفت . تمام كاخ‌ها و اثاثيه سلطنتى مهروموم گرديد و در اوايل شب ، محمد حسن ميرزا را با مقدارى اثاثيه شخصى در اتومبيل جا داده و با عده‌اى سرباز به فرماندهى ياور اسد اللّه گلشائيان به مرز ايران و عراق برده و از مرز خارج كردند . در سال 1308 كه احمد شاه در اروپا به بيمارى ديابت و كليه درگذشت ، محمد حسن ميرزا اعلاميه‌اى در مطبوعات اروپا انتشار داد و پادشاهى خود را اعلام نمود و از ملت ايران خواست كه هروقت بخواهند وى به ايران مراجعت خواهد كرد و وظايف سلطنت را طبق قانون اساسى انجام خواهد داد . محمد حسن ميرزا تا سال 1320 گاهى در لندن و زمانى در پاريس به سر مىبرد . در روز سوم شهريور 1320 كه نيروهاى نظامى انگلستان و شوروى مرزهاى ايران را مورد تجاوز قرار داده وارد خاك ايران شدند ، محمد حسن ميرزا مجددا در لندن اقدامات خود را براى جلوس به تخت سلطنت آغاز نمود و با وزارت امور خارجهء انگليس مذاكراتى انجام داد و انگليس‌ها تصميم به خلع رضا شاه و تفويض سلطنت به قاجاريه گرفتند ولى به جاى محمد حسن ميرزا ، يكى از پسرانش به نام حميد را كه افسر نيروى درياى انگلستان بود ، كانديدا كردند ولى پس از رايزنىهاى ديپلماتيك در تهران اين موضوع منتفى شد . محمد حسن ميرزا در 1321 در 42 سالگى در بغداد درگذشت و در كربلا به خاك سپرده شد . شرح حال رجال سياسى و نظامى ايران ، ج 2 ، ص 1179 - 1185 ) . ( 2 ) . روزنامه اتحاد ، 2 / 7 / 1300 ، ص 3 .